تبلیغات
جهان فردا - مغز متفکر اسلامی

جهان فردا

جهان فردا از آن کسانی است که امروز خوب اندیشه می کنند.

به مناسبت نوزدهم فروردین ماه سالروز شهادت

عالم کم نظیر جهان اسلام

آیت الله سید محمد باقر صدر

 

آیت ‌الله سید ‌محمد باقر صدر از علما و متفكران برجسته مجاهد شیعه عراق در قرن چهاردهم هجری، فرزند سید حیدر و نوه مجاهد معروف سید اسماعیل صدر و از خاندان معروف صدر بود. و در 25 ذیقعده 1353ق در شهر كاظمین، به دنیا آمد. در سه سالگی پدرش را از دست داد و مادر فاضله‌اش(دختر شیخ عبدالحسین آل یاسین) تربیت و پرورش او را بر عهده گرفت و برادر بزرگش سید اسماعیل او را تعلیم داد. در پنج سالگی به مدرسه رفت و اندكی بعد آوازه نبوغ بی‌ نظیر و استعداد سرشارش در همه شهر پیچیده و به سفارش دایی ‌های خود شیخ محمدرضا آل یاسین و شیخ مرتضی آل یاسین، به تحصیل حوزوی روی آورد. منطق و معالم را در دوازده سالگی نزد برادرش خواند و بسیاری از كتب درسی دوره عالی فقه و اصول را بدون استاد مطالعه كرد و دروس دوره سطح را در مدت كوتاهی گذراند. در(1365.ق) برای ادامه تحصیلات، از كاظمین عازم نجف اشرف گردید و در درس دایی خود شیخ محمدرضا آل یاسین و ‌آیت ‌الله خویی، حاضر شد و به واسطه نبوغ و هوشمندی كم نظیرش، مورد توجه خاطر او قرار گرفت. وی تا پیش از رسیدن به سن بلوغ به مرحله اجتهاد رسید ودر پانزده سالگی صاحب فتوا گردید. او علاوه بر دروس جاری حوزه، فلسفه را نیز نزد شیخ صدرا بادكوبه‌‌ای آموخت و فلسفه‌ های متأخر اروپایی را نیز به دقت مورد مطالعه و تحقیق قرار داد.

سید محمد‌‌باقر صدر در بیست سالگی به تدریس كتاب كفایه ‌الاصول پرداخت و در بیست و پنج سالگی تدریس دوره خارج اصول و در بیست و هشت سالگی دوره خارج فقه را براساس كتاب عروه الوثقی آغاز كرد و نوآوری ‌هایی در هر دو حوزه فقه و اصول ارائه كرد. در كنار تألیف و تصنیف در اغلب رشته‌ های علوم اسلامی، به تعلیم و تربیت شاگردان فاضل و متعهد، توجه خاصی مبذول داشت. وی فقیهی دانشمند، آگاه به مسائل و نیازهای فكری و سیاسی جهان اسلام و شجاع و پرهیزكار بود. در 1337 / 1958 كه ژنرال عبدالكریم قاسم رژیم سلطنتی عراق را برانداخت و حكومت جمهوری در آن كشور اعلام نمود، كمونیست ‌ها با استفاده از آزادی عمل سیاسی كه قاسم برای آن ها به وجود آورده بود موجی از تبلیغات الحادی و ضد اسلامی در عراق به راه انداختند. از این رو گروهی از علمای شیعه عراق برای رویارویی با این هجوم تبلیغاتی«جماعه العلماء نجف» را تأسیس كردند كه هر چند سید محمد‌باقر صدر عضو ‌آن نبود لكن نقش رهبری اصلی جمعیت را بر عهده داشت. جماعه العلماء برای مقابله با حركت‌ های كفرآمیز حكومت عراق، اقدام به صدور بیانیه، اعلامیه و انتشار نشریات سیاسی و ایدئولوژیك نمود. مجله الاضواء كه در 1961 منتشر شد از آن جمله بود و سرمقاله ‌های پنج شماره اول آن تحت عنوان«رسالتنا» به قلم صدر بود. به پیشنهاد آیت‌ الله سید محسن حكیم و به منظور رد مكتب فلسفی كمونیسم و طرح مكتب فلسفی اسلام و برتری ‌های آن، كتاب فلسفتنا(فلسفه ما) را در(1379.ق) تألیف كرد. پس از آن برای معرفی نظام اقتصادی اسلام و امتیازات آن نسبت به نظام های اقتصادی سوسیالیستی و سرمایه‌داری، كتاب اقتصادنا(اقتصاد ما) را در 1381 ق تألیف و منتشر ساخت. در ربیع‌الاول 1377ق، گروهی از علمای آگاه و مجاهد شیعه عراق در صدد برآمدند تا حزبی براساس ایدئولوژی اسلامی تأسیس كنند و آن را«حزب الدعوۀ الاسلامیه»(حزب دعوت اسلامی) نامیدند. آیت ‌الله صدر علاوه برتأیید آن حزب، برنامه و اساسنامه آن را نیز تدوین كرد اما اعتقاد داشت كه شأن روحانیت ایجاب می ‌كند كه در تشكیلات و سازمان های سیاسی وارد نشوند و از جایگاه والای معنوی روحانیت ایفای نقش نمایند و خود نیز به توصیه آیت‌الله حكیم، از حزب كناره گرفت. بعد از تبعید امام به تركیه، او با امام ابراز همدردی كرد و پس از تبعید ایشان به نجف اشرف در 9 جمادی‌الثانی 1385 ق، به همراه گروهی از علمای نجف از امام به گرمی استقبال كرد. وی طی اقامت سیزده سالة امام در عراق، روابط نزدیك و دوستانه‌ای با ایشان داشت. پس از رحلت آیت‌الله حكیم در 1349، دوران مرجعیت آیت‌الله صدر آغاز شد و بسیاری از مردم عراق از او تقلید كردند. در همان سال ‌ها وی كوشید تا اهداف و سازمان مناسب و شایسته‌ای متناسب با تحولات فكری و اجتماعی جامعه ایجاد كند و جلسات منظمی نیز بدان منظور تشكیل داد. از نظر او حكومت آرمانی در عصر غیبت، حكومت اسلامی بود كه بر دو پایه ولایت فقیه و شورا قرار داشت. وی پس از رسیدن به مقام مرجعیت، در فتوای تاریخی خود، حزب بعث را تكفیر كرد.

متن این فتوا چنین است: «به اطلاع عموم مسلمانان می ‌رساند كه پیوستن به حزب بعث، تحت هر عنوان، شرعاً حرام است و هرگونه همكاری با آن به منزله یاری ظالم و كافر، و دشمنی با اسلام و مسلمین است.» حدود دو سال بعد كه رژیم بعث عراق از فعالیت‌ های حزب الدعوه و دیگر گروه‌ های مبارزه به وحشت افتاد، بسیاری از مبارزان و مجاهدان را به زندان انداخت و در ماه رجب 1392.ق سید محمدباقر صدر را كه در بیمارستان نجف اشرف بستری بود دستگیر نموده و به بیمارستان كوفه منتقل كرد اما به علت اعتراض گسترده علما و مردم ناگزیر شد كه او را آزاد كند. رژیم عراق برای ارعاب آیت ‌الله صدر و دیگر مجاهدان در 1394.ق، پنج تن از شاگردان وی را دستگیر و اعدام كرد. در اربعین 1397.ق به دستور آیت الله صدر، تظاهرات ده‌ ها هزار نفری عزاداران حسینی در شهرهای كربلا و نجف، به تظاهراتی بر ضد رژیم بعثی تبدیل شد. روز بعد مأموران امنیتی رژیم عراق، تعداد زیادی از تظاهر كنندگان را دستگیر، زندانی و شكنجه نمودند و آیت ‌الله صدر نیز برای دومین بار دستگیر شد و پس از چند ساعت شكنجه جسمی و روحی آزاد گردید. رژیم بعثی عراق برای خنثی كردن فعالیت ‌های آیت‌ الله صدر، گروهی از روحانی ‌نمایان را به عنوان امام جماعت و واعظ به مساجد شهرها فرستاد، اما این بار نیز آیت‌الله صدر طی فتوایی این حركت رژیم را ناكام گذارد و اعلام داشت: «به اطلاع عموم مسلمانان عراقی می‌ رساند كه شركت در نماز جماعت كسانی كه از سوی مراجع مسلمین تعیین نشده‌اند، از نظر شرع مقدس اسلام، حرام است.» با اوج گیری انقلاب اسلامی در ایران به رهبری امام خمینی در 1357، رژیم عراق كه از ایجاد انقلاب مشابهی در عراق به شدت نگران بود، درصدد تخطئه انقلاب اسلامی ایران برآمد اما آیت‌ الله صدر با آگاهی از اهداف بعثی ‌های عراقی، در نامه‌ای كه به امام در پاریس نوشت، از قیام شكوهمند و شجاعانه مردم مسلمان ایران به رهبری الشأن تجلیل كرد و با تمام اخلاص و شجاعت، آمادگی خود را برای همكاری با رهبر انقلاب و امت قهرمان ایران اعلام داشت. پس از آن نامه‌ هایی نیز به شاگردان و مریدانش در ایران نوشت و به آنان دستور داد كه با مردم انقلابی ایران همگام شوند و از فداكاری در راه پیروزی انقلاب اسلامی دریغ نورزند و خود را در اطاعت از امام خمینی فانی سازند، همانگونه كه او خود، در راه تحقق اهداف و ‌آرمان‌ های اسلامی ذوب شده است. در فتوایی نیز شهدای انقلاب اسلامی ایران را هم چون شهدای قیام امام حسین(ع) دانست. این فتوای مهم، تبلیغات سوء و مغرضانه رژیم بعثی را بر ضد انقلاب اسلامی خنثی كرد و موجب اظهار همدردی مردم مسلمان عراق با مردم ایران گردید. در فردای پیروزی انقلاب اسلامی ایران(23 بهمن 1357)، آیت ‌الله صدر كه بسیار شادمان بود در میان انبوهی از مردم و طلاب انقلابی در مسجد جواهری نجف سخنرانی كرد. او پس از شكرگزاری از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، نسبت به پیروی از اوامر امام خمینی و آگاهی از توطئه‌‌ های دشمنان انقلاب اسلامی ایران، فردای آن روز تظاهراتی در شهرهای عراق برگزار شود و متعاقب آن، تظاهرات باشكوهی در شهرهای كربلا و نجف و سایر شهرها به راه افتاد. همزمان با آن آیت‌ الله صدر، طی پیامی به امام خمینی، پیروزی انقلاب اسلامی ایران را تبریك گفت و در پیامی دیگر به ملت ایران، از قهرمانی‌ها و فداكاری‌ های آنان ستایش كرد و به ادامه تبعیت از امام سفارش نمود.

مدتی بعد نیز به مناسبت شهادت آیت‌‌الله مطهری، مجلس ختم باشكوهی در مسجد جواهری نجف برگزار كرد كه گروه كثیری از طبقات مختلف مردم در آن شركت نمودند.
در 1358، ‌آیت ‌الله صدر، رساله الاسلام یقود الحیاه را به عنوان مقدمه‌ای برای قانون اساسی نوشت و نماینده‌ای به عنوان رابط میان خود و امام خمینی تعیین و روانه ایران كرد. در همان سال طی فتوای مشهور و تكان دهنده‌ای، مردم عراق را به براندازی رژیم بعثی عراق دعوت نمود و نوشت: «بر همه ملت مبارز و مسلمان عراق، واجب كفایی است كه به قیام مسلحانه بر ضد حزب بعث و سردمداران آن، اقدام كنند و مسئولان این حزب كافر را ترور نمایند تا خود را از چنگال این دژخیمان خونخوار نجات دهند.» به دنبال آن، خانه آیت ‌الله صدر به محاصره مأموران امنیتی عراق درآمد و رفت و آمد به خانه وی ممنوع شد، حتی از ورود سفیر ایران به منزل وی جلوگیری به عمل آمد. آیت‌الله صدر به منظور روشنگری سیاسی، درس تفسیر قرآن تشكیل داد كه در آن گروه زیادی از عموم طبقات مردم شركت می ‌كردند كه تا چهارده جلسه ادامه یافت. رژیم بعثی عراق كه از تشكیل چنین جلسه‌ای به شدت هراس داشت، بسیاری نمایندگان آیت ‌الله صدر و دیگر افراد مؤمن و انقلابی را كه تعداد آن به هزاران نفر می ‌رسید در سراسر كشور دستگیر كرد. آیت‌الله صدر به منظور اعتراض به این اقدام ضد انسانی روز 16 رجب 1339ق را اعتصاب عمومی و اعلام نمود به دنبال آن بازارهای عراق تعطیل شد و مردم نجف به سمت خانه آیت‌ الله صدر شتافتند. فردای آن روز آیت‌الله صدر دستگیر و به بغداد انتقال یافت، اما بر اثر تظاهراتی كه در نجف،‌ كاظمین و دیگر شهرها به طرفداری از او برپا شد، رژیم بعث به ناچار او را آزاد كرد و روز 18 رجب مردم نجف گروه گروه برای دیدار و بیعت با وی به منزل او رفتند. رژیم بعث عراق كه با وجود آیت‌الله صدر، پایه ‌های قدرتش را در خطر جدی می ‌دید، درصدد قلع و قمع آیت‌الله صدر و هواداران او برآمد. از این رو خانه‌اش در نجف محاصره گردید كه مدت نُه ماه به طول انجامید. در طی این مدت، برخی از نمایندگان حزب بعث با او ملاقات كردند و تصمیم رژیم را مبنی بر همكاری با آن و یا شهادت وی، به اطلاعش رساندند. رژیم از او خواست تا از تأیید انقلاب اسلامی ایران و امام خمینی دست بردارد، با صدور بیانیه‌ای از مواضع حزب بعث حمایت كند، عضوت در حزب الدعوه را تحریم نماید و فتوای تحریم حزب بعث را پس بگیرد، اما او شهادت را بر تسلیم در برابر چنین شرایط ننگینی ترجیح داد.

در 19 جمادی‌ الاول 1400 ق / 16 فروردین 1359 بار دیگر آیت ‌الله صدر در شهر نجف اشرف دستگیر شد و به بغداد منتقل گردید. در بغداد از او خواستند تا چند كلمه‌ای بر ضد انقلاب اسلامی ایران و امام خمینی بنویسد تا از مرگ حتمی نجات یابد اما او آشكارا این تقاضا را رد كرد و بر راه مستقیم و خلل ناپذیرش تأكید نمود. در نتیجه پس از سه روز شكنجه‌ های وحشیانه، در 22 جمادی‌الاول 1400 ق / 19 فروردین 1359 به شهادت رسید و تحت نظر شدید مأموران امنیتی در آرامگاه خانوادگی شرف‌الدین در نجف اشرف به خاك سپرده شد. پس از چند روز كه خبر شهادت آیت‌الله صدر قطعی شد امام خمینی، طی پیامی كه در 2 اردیبهشت 1359 صادر كرد از وی به عنوان«شخصیت علمی و مجاهد كه از مفاخر حوزه‌های علمیه و از مراجع دینی و متفكران اسلامی بود» یاد نمود و به همان مناسبت از روز 3 اردیبهشت سه روز عزای عمومی اعلام داشت. آیت‌الله سید محمد ‌باقر صدر در اغلب رشته‌ های علوم اسلامی تبحر داشت. وی معتقد بود كه باید در دروس حوزه ‌های علمیه تحولی پدید آید و طلاب و روحانیون نباید فقط به درس‌ های معمول فقه و اصول اكتفا كنند بلكه باید به مسائل علمی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی جدید آشنا شوند. به نظر وی كتاب های درسی مرسوم در حوزه‌ها به ویژه در مبحث فقه و اصول، پیچیده و ناهماهنگ با شرایط روز بوده و به شیوة قدیمی است. در این كتاب‌ ها مسائلی مطرح شده كه امروزه به كلی منسوخ و متروك شده است و در این زمینه دست به تألیفاتی زد كه ضمن ساده نویسی مطالب كتاب‌ های قدیمی، آن رادر طرحی نو و روشی جدید برای طلاب فقه و اصول به نگارش درآورد و بدین وسیله توانست تحول عظیمی در حوزه‌‌ های علمیه به وجود آورد. وی این كار را با دو تألیف الفتاوی الواضحه(در فقه)، و دروس فی علم الاصول(در اصول) انجام داد. آثار دیگر او از این قرار است: فدك فی التاریخ؛ غایه الفكر فی علم الاصول؛ فلسفتنا؛ اقتصادنا؛ المعالم الجدیده لاصول؛ الاسس المنطقیه فی استقراء؛ بحوث فی شرح عروه ‌‌الوثقی؛ المدرسه الاسلامیه؛ بحث حول المهدی؛ بحث حول الولایه؛ الاسلام یقود الحیاه؛ دور الائمه فی الحیاه الاسلامیه؛ نظام العبادات فی‌الاسلام.

منبع: مركز اسناد انقلاب اسلامی، صص 296 ـ 293. 



[ پنجشنبه 18 فروردین 1390 ] [ 08:38 ب.ظ ] [ خادم الشهدا ]

[ نظرات() ]


مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه